Η Μαντιναδα.

Η κρητική διάλεκτος θεωρείται η μακροβιότερη στον Ελλαδικό χώρο. Ομιλείται εκτός από την Κρήτη στο χωριό Χαμιδέ της Συρίας και στα παράλια της Μικράς Ασίας όπου εγκαταστάθηκαν μουσουλμάνοι κρητικοί το 1923. Χαρακτηριστικά της είναι, μεταξύ άλλων, η διατήρηση αρχαϊσμών, καθώς και η αποφυγή ορισμένων συμφωνικών συμπλεγμάτων.

Χαρακτηριστικό είδος έκφρασης στην κρητική διάλεκτο αποτελεί η μαντινάδα.

Η μαντινάδα ή πατινάδα ή κοτσάκι είναι ποίημα που αποτελείται από δυο στίχους που συνήθως είναι δεκαπεντασύλλαβοι σε ομοιοκαταληξία ή και τέσσερα ημιστίχια που δεν ομοιοκαταληκτούν απαραίτητα. Αποτελεί μέσο αυθόρμητης λαϊκής έκφρασης σε αρκετά μέρη της Ελλάδας, κυρίως όμως ως κατηγορία του νησιώτικου ελληνικού τραγουδιού στην Κρήτη, που είναι ξακουστή για τις μαντινάδες της.

Αυτό το είδος της έμετρης λαϊκής έκφρασης στις Κυκλάδες και ιδιαίτερα στην Απείρανθο της Νάξου λέγεται "κοτσάκι" (π.χ. "Με κοτσάκια φανερώνω, / της αγάπης μου τον πόνο"!) Αντίστοιχα ονόματα αυτού του είδους είναι επίσης τα λιανοτράγουδα, οι ρίμες, οι παρόλες τα "στιχάκια" ή τα "δίστιχα" άλλων περιοχών της Ελλάδας.


Το όνομα "μαντινάδα" θεωρείται εξελληνισμένος τύπος του ενετικού "mantinada" που είναι ταυτόσημο με το ιταλικό "mantinatta". Όμως αυτό το είδος υπήρχε και προ της Ενετοκρατίας όπως αποδεικνύεται σε βυζαντινό χειρόγραφο του 15ου αιώνα όπου περιέχονται τα "Καταλόγια" (βυζαντινά λαϊκά νυκτερινά τραγούδια) τα οποία και είναι μαντινάδες όπως για παράδειγμα τα δύο ακόλουθα βυζαντινά:

Εψές επερνοδιάβαινα, κόρη, εκ της γειτονιάς σου
κι η γειτονιά σου μ΄ ήννοιωσεν και συ κόρη εκοιμάσου.(!)
Όλοι δοξεύουν μ΄ άρματα, όλοι με τα δοξάτια (αντί δοξάρια)
κι εσύ εκ το παραθύρι σου δοξεύεις με τα μάτια. (!)
Αλλά και στην ελληνική αρχαιότητα παρατηρούνται τέτοια άσματα, του αρχαίου "κώμου" των υπερεύθυμων που κατά ομάδες μετά από γλέντι (ευωχία) περιερχόμενοι τους δρόμους τραγουδούσαν «εκωμαόδουν» τα αισθήματά τους κάτω από τα παράθυρα των εκλεκτών τους. Χαρακτηριστικό το δίστιχο του αλεξανδρινού ποιητή Καλλίμαχου που αποκαλεί την καλή του Κωνώπιον:

Ούτως υπνώσαις, Κωνώπιον ως εμέ ποιείς
κοιμάσθαι ψυχροίς τοίσδε παρα προθύροις
(=Έτσι νάδινε ο Θεός να κοιμάσαι κι εσύ Κωνώπιον όπως
κι εμένα με κάνεις να ξαγρυπνώ μπρός στα κρύα σου παράθυρα)
Συνεπώς ως είδος λαϊκού τραγουδιού φέρεται να είναι αρχαίο ελληνικό.

Οι μαντινάδες τραγουδιώνται κυρίως σε γάμους, βαπτίσια, σε εύθυμες συγκεντρώσεις κατά τη διάρκεια γλεντιού ή χορών αλλά και ως καντάδες.

Πουλιά κι΄αϊδόνια κελαϊδούν
εις τα παράθυρα σας
να είναι καλορίζικα
τα στεφανώματα σας.

Ελαίας Εγκώμιον.

Στο ΣΠΑΠ που θα λειτουργεί ώς τις 20 Μαίου του 2008, θα παρουσιαστούν εκθέματα αρχαίων αντικειμένων που σχετίζονται με την ελιά και προέρχονται από τη «Συλλογή Γεωργίου Τσολοζίδη». τα οποία είχαν συνοδεύσει και την έκθεση και στην πρώτη της διοργάνωση. Τώρα, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να θαυμάσει ακόμη 20 αρχαιότητες από τα μουσεία της αρχαίας Ολυμπίας, την παρουσίαση των οποίων επιμελήθηκε η Ζ΄ Εφορεία.

H θέση της ελιάς στη διαμόρφωση των δεσμών των Ελλήνων με τη γη, η πανάρχαια σημασία του καρπού της στην αγροτική παραγωγή και την οικονομία γενικότερα και οι συνακόλουθοι συμβολισμοί στη λατρεία, στην τέχνη και στον πολιτισμό, αναδεικνύονται μέσα από τη συγκεκριμένη έκθεση, η οποία παρακολουθεί την ελιά στην καθημερινή ζωή. Στις συνήθειες, τα έθιμα, τις κοινωνικές, συναλλακτικές και οικονομικές σχέσεις αλλά και τη συμβολή της ως αντικείμενο έμπνευσης στις ποικίλες μορφές τέχνης.

Η οργάνωση παραγωγής για την Πολιτιστική Εταιρεία του Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας έγινε από την Αλεξία Λιάγκουρα και τον Θάνο Τουρή.

Θεματικές ενότητες από τη μυθολογία και την ιστορία της ελιάς στον χώρο της Μεσογείου και τη σχέση της με τους Ελληνες, τη σημασία της στη διατροφή, την υγεία, την οικονομία αλλά και τη λατρεία, την αναγωγή της σε σύμβολο περιλαμβάνει η έκθεση «Ελαίας Εγκώμιον» του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών που φιλοξενείται από το Σάββατο στους εκθεσιακούς χώρους του συνεδριακού κέντρου ΣΠΑΠ στην Ολυμπία.

Η τεκμηρίωσή της στηρίζεται στη μακροχρόνια έρευνα που έγινε από το Κέντρο Λαογραφίας για το θέμα στο πλαίσιο της δημιουργίας του «Ελληνικού Μουσείου Ελιάς» στον παραδοσιακό οικισμό Καψαλιανά του δήμου Αρκαδίου Ρεθύμνης. Δύο μεγάλα διεθνή συνέδρια των οποίων δημοσιεύτηκαν το 2003 τα Πρακτικά. Η έκθεση πρωτοπαρουσιάστηκε στο Μέγαρο της Ακαδημίας Αθηνών με επιτυχία κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Την επιμέλεια είχαν η αρχαιολόγος Λουίζα Καραπιδάκη και οι ιστορικοί τέχνης Ιρις Κρητικού και Φλάβια Nessi-Γιατζιτζόγλου σε συνεργασία με την αρχιτέκτονα Ελενα Ζερβουδάκη.

Η έκθεση πραγματοποιείται με πρωτοβουλία και την υποστήριξη του Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας σε συνεργασία με τη Ζ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων.